Wat doet een psychotherapeut precies? Complete gids voor 2025

Wat is psychotherapie?

Psychotherapie is een wetenschappelijk onderbouwde behandelmethode voor psychische klachten en problemen. Het is een intensieve vorm van gesprekstherapie waarbij je samen met een getrainde professional werkt aan het begrijpen en verminderen van je klachten. In tegenstelling tot wat veel mensen denken, gaat het bij psychotherapie niet alleen om praten over je problemen, maar vooral om het actief werken aan verandering.

De term psychotherapie komt van de Griekse woorden 'psyche' (ziel, geest) en 'therapeia' (genezing, verzorging). Het is een behandelvorm die al meer dan honderd jaar bestaat en zich continu heeft ontwikkeld op basis van wetenschappelijk onderzoek. Moderne psychotherapie is evidence-based, wat betekent dat de effectiviteit van behandelmethoden is aangetoond in gedegen onderzoek.

Een belangrijk kenmerk van psychotherapie is dat het zich richt op de onderliggende oorzaken van klachten, niet alleen op symptoombestrijding. Waar medicatie bijvoorbeeld angstklachten kan dempen, onderzoekt psychotherapie waarom de angst is ontstaan en helpt het je om op een andere manier met angstwekkende situaties om te gaan. Dit maakt de resultaten vaak duurzamer.

Psychotherapie vindt meestal plaats in individuele sessies van 45-60 minuten, hoewel er ook groepstherapie, partnerrelatietherapie en gezinstherapie bestaan. De frequentie varieert meestal van wekelijks tot tweewekelijks, afhankelijk van de intensiteit van je klachten en de gekozen behandelmethode.

Wat doet een psychotherapeut?

Een psychotherapeut is een hoogopgeleide professional die gespecialiseerd is in het behandelen van psychische klachten en stoornissen. Het beroep psychotherapeut is wettelijk beschermd en alleen mensen die de erkende opleiding hebben afgerond en zijn geregistreerd in het BIG-register mogen zich psychotherapeut noemen. Dit biedt je als cliënt de garantie dat je te maken hebt met een gekwalificeerde professional.

De taken van een psychotherapeut

De werkzaamheden van een psychotherapeut omvatten verschillende aspecten van diagnostiek en behandeling. Hieronder bespreken we de belangrijkste taken die een psychotherapeut uitvoert tijdens het behandeltraject.

De therapeutische relatie

Een cruciaal onderdeel van het werk van een psychotherapeut is het opbouwen van een veilige en vertrouwelijke therapeutische relatie. Onderzoek toont aan dat de kwaliteit van de relatie tussen therapeut en cliënt een van de belangrijkste voorspellers is van behandelsucces, ongeacht welke specifieke behandelmethode wordt gebruikt.

Een goede psychotherapeut luistert zonder te oordelen, toont empathie en begrip, en creëert een omgeving waarin je je veilig voelt om moeilijke onderwerpen te bespreken. Tegelijkertijd is de therapeut ook een deskundige die je confronteert met patronen die je misschien liever niet zou zien en die je uitdaagt om te groeien.

Het is belangrijk om te weten dat een psychotherapeut gebonden is aan een beroepscode en wettelijke regels rond geheimhouding. Wat je bespreekt tijdens de therapie blijft vertrouwelijk, met uitzondering van zeer specifieke situaties waarin er acuut gevaar is voor jezelf of anderen.

Opleiding en registratie

Om psychotherapeut te worden in Nederland moet je eerst een universitaire masteropleiding psychologie of geneeskunde hebben afgerond. Daarna volgt een postmasteropleiding tot psychotherapeut die vier jaar duurt. Deze opleiding combineert theorie met praktijkervaring onder supervisie. Na succesvolle afronding word je opgenomen in het BIG-register.

De BIG-registratie moet elke vijf jaar worden vernieuwd, wat betekent dat psychotherapeuten verplicht zijn om hun kennis en vaardigheden up-to-date te houden door middel van nascholing en intervisie. Dit systeem waarborgt de kwaliteit van de zorg die je ontvangt.

Wanneer schakel je een psychotherapeut in?

Een van de meest gestelde vragen is: wanneer zijn mijn klachten ernstig genoeg om hulp te zoeken? Het antwoord is genuanceerd, maar er zijn duidelijke signalen die erop wijzen dat professionele hulp verstandig is. Over het algemeen geldt: als klachten je dagelijks functioneren beïnvloeden en langer dan een paar weken aanhouden, is het verstandig om te overwegen om hulp te zoeken.

Het is belangrijk om te benadrukken dat je niet hoeft te wachten tot je klachten heel ernstig zijn. Vroeg ingrijpen kan voorkomen dat problemen verergeren en maakt behandeling vaak korter en effectiever. Veel mensen wachten te lang met hulp zoeken, vaak uit schaamte of de overtuiging dat ze het zelf moeten kunnen oplossen.

Een psychotherapeut kan helpen bij een breed scala aan klachten, waaronder depressie, angststoornissen, trauma en PTSS, burn-out, persoonlijkheidsproblematiek, eetproblemen, verslavingsproblematiek, rouwverwerking, relatieproblemen en identiteitsvragen. Ook als je niet precies weet wat er aan de hand is, kan een psychotherapeut helpen om dit in kaart te brengen. Meer informatie over wanneer psychotherapie nodig is vind je in ons uitgebreide artikel hierover.

De stap naar hulp zoeken

Voor veel mensen voelt de stap naar een psychotherapeut groot. Je vraagt je misschien af of je klachten wel ernstig genoeg zijn, of je je verhaal kunt vertellen aan een vreemde, of wat anderen ervan zullen vinden. Deze twijfels zijn heel normaal en begrijpelijk.

Het helpt om te bedenken dat het zoeken van hulp juist een teken van kracht is. Het vraagt moed om te erkennen dat je ergens mee worstelt en om daar actie op te ondernemen. Psychotherapeuten zijn getraind om met allerlei soorten klachten om te gaan en zullen je nooit veroordelen voor wat je meemaakt of voelt.

De eerste stap is vaak het lastigst. Je kunt beginnen door je huisarts te bezoeken, die kan inschatten welke vorm van hulp het beste bij je past en een verwijzing kan schrijven. Je kunt ook direct contact opnemen met een psychotherapeut om je situatie te bespreken en te kijken of er een klik is.

Behandelmethoden in de psychotherapie

Er bestaan veel verschillende vormen van psychotherapie, elk met hun eigen focus en technieken. Een goede psychotherapeut kiest de behandelmethode die het beste past bij jouw specifieke klachten, persoonlijkheid en voorkeuren. Hieronder bespreken we de meest voorkomende en wetenschappelijk onderbouwde behandelmethoden.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

Cognitieve gedragstherapie is een van de meest onderzochte en effectief gebleken vormen van psychotherapie. CGT gaat ervan uit dat gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar verbonden zijn. Door negatieve of irrationele gedachtepatronen te herkennen en te veranderen, kun je ook je gevoelens en gedrag positief beïnvloeden.

Bij CGT werk je actief aan het identificeren van automatische negatieve gedachten, het toetsen van deze gedachten aan de werkelijkheid, en het ontwikkelen van helpende alternatieve gedachten. Daarnaast oefen je vaak met gedragsexperimenten waarbij je nieuwe manieren van handelen uitprobeert. CGT is bijzonder effectief bij angststoornissen, depressie, en veel andere psychische klachten. Lees meer over cognitieve gedragstherapie in ons uitgebreide artikel.

EMDR

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een therapievorm die speciaal is ontwikkeld voor de behandeling van trauma. Bij EMDR word je gevraagd om terug te denken aan de traumatische herinnering terwijl je tegelijkertijd een afleidende stimulus volgt, zoals de bewegende vinger van de therapeut of geluiden via een koptelefoon.

Deze techniek helpt het brein om de herinnering op een andere manier op te slaan, waardoor de emotionele lading afneemt. EMDR is wetenschappelijk bewezen effectief bij PTSS en wordt steeds vaker ook ingezet bij andere klachten zoals angsten, fobieën en depressie. Ontdek meer over EMDR therapie en wanneer deze behandeling geschikt is.

Schematherapie

Schematherapie is ontwikkeld voor mensen met langdurige, diepgewortelde patronen die vaak hun oorsprong hebben in de kindertijd. Deze patronen, of schema's, beïnvloeden hoe je naar jezelf, anderen en de wereld kijkt, en leiden vaak tot terugkerende problemen in relaties en werk.

Bij schematherapie onderzoek je welke schema's je hebt ontwikkeld, hoe deze zijn ontstaan, en welke copingstrategieën je hebt aangeleerd. Vervolgens werk je aan het verzwakken van onhelpende schema's en het ontwikkelen van gezondere manieren om met jezelf en anderen om te gaan. Schematherapie is effectief bij persoonlijkheidsproblematiek en chronische depressie.

Interpersoonlijke therapie (IPT)

Interpersoonlijke therapie richt zich op de relatie tussen je klachten en je sociale omgeving. De therapie focust op vier gebieden: rouw en verlies, rolveranderingen (zoals een scheiding of pensionering), interpersoonlijke conflicten, en sociale vaardigheden. Door te werken aan je relaties en communicatie, verbeteren vaak ook je psychische klachten.

IPT is een kortdurende behandeling die vooral effectief is gebleken bij depressie en eetproblemen. Het helpt je om beter te communiceren, conflicten op te lossen en steun te zoeken bij anderen.

Psychodynamische therapie

Psychodynamische therapie is gebaseerd op de psychoanalyse en richt zich op het bewust maken van onbewuste processen die je gedrag en gevoelens beïnvloeden. Door te onderzoeken hoe ervaringen uit je verleden je huidige functioneren beïnvloeden, kun je meer inzicht krijgen in jezelf en je patronen doorbreken.

Deze vorm van therapie is vaak langduriger dan bijvoorbeeld CGT en richt zich op diepgaande persoonlijke groei en zelfinzicht. Het is vooral geschikt voor mensen die willen werken aan fundamentele verandering in hoe ze met zichzelf en de wereld omgaan.

Andere therapievormen

Naast de genoemde hoofdstromingen bestaan er veel andere vormen van psychotherapie, zoals Acceptance and Commitment Therapy (ACT), mindfulness-based cognitieve therapie (MBCT), dialectische gedragstherapie (DGT) en systeemtherapie. Een goede psychotherapeut zal de therapievorm kiezen die het beste bij jouw situatie past, of elementen uit verschillende stromingen combineren.

Verschil tussen psycholoog, psychotherapeut en psychiater

Een veelgestelde vraag is wat het verschil is tussen de verschillende professionals die werken in de geestelijke gezondheidszorg. Het kan verwarrend zijn omdat de benamingen op elkaar lijken, maar er zijn belangrijke verschillen in opleiding, bevoegdheden en werkzaamheden.

De GZ-psycholoog (gezondheidszorgpsycholoog) is een psycholoog met een tweejarige beroepsopleiding. GZ-psychologen voeren vaak kortere behandeltrajecten uit en werken veel in de basis-GGZ. Ze zijn getraind in diagnostiek en behandeling van veelvoorkomende psychische klachten.

De psychotherapeut heeft een vierjarige postmasteropleiding afgerond en is gespecialiseerd in intensievere en langerdurende behandelingen. Psychotherapeuten behandelen vaak complexere problematiek en zijn getraind in meerdere therapievormen.

De psychiater is een arts die zich heeft gespecialiseerd in psychiatrie. Als enige van de drie kan een psychiater medicatie voorschrijven. Psychiaters behandelen vaak de ernstigste vormen van psychische aandoeningen en combineren regelmatig medicatie met gesprekstherapie.

In de praktijk werken deze professionals vaak samen. Een psychiater kan bijvoorbeeld medicatie voorschrijven terwijl een psychotherapeut de gesprekstherapie verzorgt. Voor een uitgebreidere vergelijking, lees ons artikel over het verschil tussen psycholoog, psychotherapeut en psychiater.

Vergoeding en kosten van psychotherapie

De kosten en vergoeding van psychotherapie zijn voor veel mensen een belangrijk aandachtspunt. Het goede nieuws is dat psychotherapie door een BIG-geregistreerde psychotherapeut onder bepaalde voorwaarden wordt vergoed vanuit de basisverzekering. Hier leggen we uit hoe het zit.

Vergoeding vanuit de basisverzekering

Om in aanmerking te komen voor vergoeding vanuit de basisverzekering moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Ten eerste heb je een verwijsbrief van de huisarts nodig. Ten tweede moet er sprake zijn van een stoornis volgens de DSM-5 classificatie. Niet alle psychische klachten vallen onder de verzekerde zorg; aanpassingsstoornissen, relatieproblemen (zonder onderliggende stoornis) en sommige andere klachten worden niet vergoed.

Als aan de voorwaarden wordt voldaan, wordt de behandeling vergoed. Je betaalt wel het wettelijk eigen risico (385 euro in 2025), en dit geldt per kalenderjaar. Verder kan er een verschil zijn tussen gecontracteerde en niet-gecontracteerde zorg. Als je psychotherapeut een contract heeft met jouw verzekeraar, wordt de volledige behandeling vergoed. Bij een niet-gecontracteerde therapeut vergoedt je verzekeraar meestal 60-80% van de kosten.

Kosten bij onverzekerde zorg

Als je psychotherapie niet vergoed wordt, of als je kiest voor een therapeut zonder contract, betaal je (een deel van) de kosten zelf. De tarieven voor een sessie psychotherapie variëren meestal tussen de 90 en 130 euro per sessie van 45-60 minuten. De intake is vaak iets duurder.

Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden (deels) onverzekerde GGZ-zorg. Het loont om je polis goed na te kijken of contact op te nemen met je verzekeraar. Meer details over vergoeding van psychotherapie vind je in ons specifieke artikel hierover.

Wachttijden

Een praktisch punt om rekening mee te houden zijn de wachttijden in de GGZ. Veel praktijken hebben wachtlijsten, vooral voor gespecialiseerde behandelingen. De wachttijd kan variëren van enkele weken tot soms maanden. Er zijn echter ook praktijken met kortere wachttijden, en het kan helpen om bij meerdere therapeuten te informeren. Lees meer over je opties bij wachttijden in de GGZ.

Wat kun je verwachten van je eerste afspraak?

Het is heel normaal om zenuwachtig te zijn voor je eerste afspraak bij een psychotherapeut. Je weet misschien niet goed wat je kunt verwachten of hoe je je verhaal moet vertellen. Hieronder beschrijven we wat er meestal gebeurt tijdens een intake, zodat je je beter kunt voorbereiden.

De intake

De eerste afspraken bij een psychotherapeut worden intakegesprekken genoemd. Meestal bestaan deze uit één tot drie sessies waarin de therapeut een beeld vormt van je situatie. Tijdens de intake stelt de therapeut vragen over je klachten, je levensgeschiedenis, je sociale situatie, en je doelen voor de behandeling.

Het is belangrijk om te weten dat je niet alles in één keer hoeft te vertellen. Een goede therapeut begrijpt dat het tijd kan kosten voordat je je op je gemak voelt om over moeilijke onderwerpen te praten. De intake is ook een moment om te voelen of er een klik is tussen jou en de therapeut.

Na de intake

Na de intake bespreekt de therapeut met je wat de bevindingen zijn en welke behandeling het meest geschikt lijkt. Samen stel je behandeldoelen op en wordt er een globaal behandelplan gemaakt. Je kunt altijd vragen stellen en aangeven als je ergens anders over denkt.

Als de klik er niet is, is het volkomen acceptabel om dit te bespreken of om een andere therapeut te zoeken. De therapeutische relatie is essentieel voor het succes van de behandeling, en het is belangrijk dat je je veilig en begrepen voelt. Voor meer informatie, lees ons artikel over de eerste afspraak bij de psychotherapeut.

Wat kun je zelf doen naast therapie?

Psychotherapie is een belangrijk instrument voor herstel, maar er zijn ook dingen die je zelf kunt doen om je mentale gezondheid te ondersteunen. Deze zelfhulpstrategieën kunnen de effectiviteit van je therapie vergroten en bijdragen aan je algehele welzijn.

Het is belangrijk om te benadrukken dat zelfhulp geen vervanging is voor professionele behandeling wanneer die nodig is. Zie het als een aanvulling op therapie die je herstel kan ondersteunen. Bespreek met je therapeut welke zelfhulpstrategieën voor jou het meest geschikt zijn.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde artikelen