EMDR therapie uitgelegd: Wat is het en wanneer is het geschikt?
EMDR is een van de meest effectieve behandelingen voor trauma en andere psychische klachten. Maar wat is EMDR precies? Hoe werkt het? En voor wie is het geschikt? In dit artikel leggen we alles uit over deze bewezen therapievorm, zodat je weet wat je kunt verwachten.
EMDR is een erkende, effectieve therapie. Als je last hebt van traumatische herinneringen, angsten of andere klachten, kan een EMDR-therapeut je helpen.
Vind een EMDR-therapeut bij jou in de buurt
Wat is EMDR?
EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing, wat vertaald wordt als "desensitisatie en herverwerking door middel van oogbewegingen". Het is een vorm van psychotherapie die in 1987 is ontwikkeld door de Amerikaanse psychologe Francine Shapiro.
Bij EMDR denk je terug aan een nare of traumatische herinnering terwijl je een vorm van afwisselende (bilaterale) stimulatie krijgt. De meest bekende vorm is het volgen van de vingers van de therapeut met je ogen, maar er zijn ook andere vormen zoals tikjes op je handen of geluid via een koptelefoon.
Het bijzondere aan EMDR is dat het vaak sneller werkt dan traditionele praten-therapie. Waar je bij andere therapieën uitgebreid praat over wat er is gebeurd, hoef je bij EMDR de details niet te bespreken. Je therapeut hoeft niet alles te weten - het gaat erom dat jij de herinnering kunt verwerken.
Kernprincipe van EMDR
EMDR helpt je brein om "vastgelopen" herinneringen alsnog te verwerken. Na een succesvolle behandeling is de herinnering er nog steeds, maar roept deze niet langer de intense emotionele reactie op. Het wordt een herinnering aan iets dat is gebeurd, in plaats van iets dat je opnieuw beleeft.
Hoe werkt EMDR?
De exacte werking van EMDR is nog niet volledig begrepen, maar er zijn verschillende theorieën die verklaren waarom het zo effectief is.
Het verwerkingsproces
Normaal gesproken verwerkt je brein ervaringen tijdens de slaap, met name tijdens de REM-fase (de droomfase). Tijdens deze fase bewegen je ogen heen en weer. Traumatische ervaringen zijn echter vaak te overweldigend om op de normale manier te verwerken. Ze blijven "vastzitten" in je geheugen, compleet met de emoties, lichamelijke sensaties en gedachten van dat moment.
De theorie is dat de oogbewegingen bij EMDR een vergelijkbaar proces op gang brengen als tijdens de REM-slaap. Door het combineren van de herinnering met de oogbewegingen, kan je brein de herinnering alsnog verwerken en "opbergen" als iets uit het verleden.
Werkgeheugen-theorie
Een andere verklaring is de werkgeheugen-theorie. Je werkgeheugen heeft een beperkte capaciteit. Door je tegelijkertijd te concentreren op de herinnering én de oogbewegingen, worden beide taken "vager". De herinnering verliest daardoor zijn intensiteit en emotionele lading.
Oogbewegingen
De meest gebruikte vorm. Je volgt de vingers van de therapeut die heen en weer bewegen, of een bewegend lichtje op een balk.
Tikjes (tappen)
De therapeut tikt afwisselend op je handen of knieën, of je houdt buzzers vast die trillen. Handig als oogbewegingen niet prettig zijn.
Auditieve stimulatie
Via een koptelefoon hoor je afwisselend links en rechts een geluidje. Wordt soms gecombineerd met andere vormen.
Waarvoor is EMDR geschikt?
EMDR is oorspronkelijk ontwikkeld voor de behandeling van trauma en PTSS, maar inmiddels is aangetoond dat het ook effectief is bij vele andere klachten. Het kan helpen bij alles waarbij nare herinneringen of negatieve ervaringen een rol spelen.
Aandoeningen waarvoor EMDR bewezen effectief is
Eerste-keuzebehandeling
- • PTSS (posttraumatische stressstoornis)
- • Trauma en traumatische herinneringen
- • Acute stressstoornis
Vaak toegepast bij
- • Angststoornissen en fobieën
- • Paniekstoornis
- • Depressie
- • Rouw en verlies
Kan ook helpen bij
- • Negatief zelfbeeld
- • Faalangst en prestatieangst
- • Chronische pijn
- • Verslavingsproblemen
In ontwikkeling
- • Dwangstoornis (OCD)
- • Eetproblemen
- • Slaapproblemen
- • Somatische klachten
Lees ook ons uitgebreide artikel over trauma en PTSS voor meer achtergrondinformatie, of ons artikel over angstklachten en therapie.
Wat gebeurt er tijdens een EMDR-sessie?
Een EMDR-behandeling bestaat uit meerdere fasen. Hieronder beschrijven we wat je kunt verwachten.
De 8 fasen van EMDR
Fase 1: Voorgeschiedenis en behandelplan
Je therapeut neemt je klachten en voorgeschiedenis door. Samen bepalen jullie welke herinneringen je wilt verwerken en in welke volgorde.
Fase 2: Stabilisatie en voorbereiding
Je leert technieken om jezelf te kalmeren, zoals een "veilige plek"-oefening. De therapeut legt uit hoe EMDR werkt en wat je kunt verwachten.
Fase 3: Assessment (in kaart brengen)
Je roept de herinnering op die je wilt verwerken. Je identificeert het beeld, de negatieve gedachte over jezelf, de gewenste positieve gedachte, de emotie en de lichamelijke sensatie.
Fase 4: Desensitisatie
De eigenlijke verwerking. Terwijl je aan de herinnering denkt, volg je de bewegende vingers van de therapeut (of andere stimulatie). Dit gaat in sets van 20-30 seconden. Na elke set vraagt de therapeut wat er opkomt.
Fase 5: Installatie
Als de herinnering niet meer belastend is, wordt de positieve gedachte "geïnstalleerd" door deze te verbinden aan de herinnering met behulp van oogbewegingen.
Fase 6: Lichaamsscan
Je scant je lichaam op resterende spanning of ongemak. Als er nog iets zit, wordt dit ook verwerkt met oogbewegingen.
Fase 7: Afsluiting
De sessie wordt afgesloten. De therapeut bespreekt wat je tussen de sessies kunt verwachten en hoe je hiermee om kunt gaan.
Fase 8: Herevaluatie
Bij de volgende sessie wordt geëvalueerd hoe de verwerking is verlopen en of er nog iets moet worden gedaan.
Wil je meer weten over je eerste afspraak? Lees dan ons artikel over wat je kunt verwachten bij je eerste afspraak.
Effectiviteit en onderzoek
EMDR is een van de best onderzochte therapieën voor trauma. Er zijn honderden wetenschappelijke studies uitgevoerd die de effectiviteit aantonen.
Wetenschappelijk bewijs
- • 80-90% verbetering: Bij de meeste mensen met enkelvoudig trauma verdwijnen of verminderen de symptomen significant
- • Snelle resultaten: Vaak zijn al 3-6 sessies voldoende voor enkelvoudig trauma
- • Langdurige effecten: De verbeteringen blijven behouden op lange termijn (follow-up na jaren)
- • Internationaal erkend: Aanbevolen door WHO, NICE (Verenigd Koninkrijk), en Nederlandse richtlijnen
Vergelijking met andere therapieën
EMDR is even effectief als traumagerichte cognitieve gedragstherapie (TF-CGT), de andere aanbevolen behandeling voor PTSS. Beide therapieën zijn aanzienlijk effectiever dan praten-therapie zonder specifieke traumatechnieken. EMDR heeft als voordeel dat je minder hoeft te praten over de details van het trauma.
Lees meer over cognitieve gedragstherapie in ons uitgebreide artikel.
Praktische informatie
Hoelang duurt een behandeling?
- Enkelvoudig trauma: Gemiddeld 3-6 sessies van 60-90 minuten
- Meerdere traumatische ervaringen: 10-20 sessies
- Complex trauma: Langere behandeling, soms gecombineerd met andere therapievormen
Vergoeding
EMDR wordt vergoed vanuit de basisverzekering als de behandeling wordt uitgevoerd door een BIG-geregistreerde psycholoog of psychotherapeut. Je hebt wel een verwijzing van je huisarts nodig. Het eigen risico is van toepassing.
Lees meer over vergoeding van psychotherapie in ons artikel over zorgverzekeringen.
Wie mag EMDR geven?
EMDR wordt gegeven door psychologen, psychotherapeuten en psychiaters die een speciale EMDR-opleiding hebben gevolgd. Zij zijn vaak lid van de Vereniging EMDR Nederland (VEN), wat betekent dat ze aan kwaliteitseisen voldoen.
Wil je meer weten over de verschillen tussen behandelaars? Lees ons vergelijkingsartikel.
Mogelijke nadelen en bijwerkingen
EMDR is een veilige behandeling, maar er zijn enkele zaken om rekening mee te houden:
Tijdens en na sessies kunnen sterke emoties opkomen. Dit is normaal en onderdeel van het verwerkingsproces.
Sommige mensen krijgen tijdelijk levendige dromen of nachtmerries. Dit trekt meestal binnen een paar dagen weg.
Na een sessie kun je moe zijn. Plan indien mogelijk geen belangrijke activiteiten direct na een EMDR-sessie.
Bij ernstige dissociatie, actieve psychose of ernstige suïcidaliteit is EMDR niet direct geschikt. Eerst stabilisatie nodig.
Je therapeut bereidt je goed voor op wat je kunt verwachten en leert je technieken om met deze effecten om te gaan.
Veelgestelde vragen
Wat is EMDR therapie?
EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een psychotherapie waarbij je terugdenkt aan een traumatische of nare herinnering terwijl je oogbewegingen maakt of een andere vorm van afwisselende stimulatie krijgt. Dit helpt je brein om de herinnering te verwerken zodat deze minder belastend wordt.
Waarvoor is EMDR geschikt?
EMDR is oorspronkelijk ontwikkeld voor trauma en PTSS, maar wordt ook succesvol toegepast bij angststoornissen, fobieën, depressie, rouw, pijnklachten en negatief zelfbeeld. Het is geschikt voor het verwerken van nare herinneringen die nog steeds emotionele lading hebben.
Hoe lang duurt een EMDR-behandeling?
Bij een enkelvoudig trauma zijn vaak 3-6 sessies van 60-90 minuten voldoende. Bij meerdere traumatische ervaringen of complexere problematiek kan de behandeling langer duren, soms 10-20 sessies.
Hoe effectief is EMDR?
EMDR is zeer effectief: bij 80-90% van de mensen met enkelvoudig trauma verdwijnen of verminderen de PTSS-symptomen significant. EMDR wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en Nederlandse richtlijnen aanbevolen als eerste-keuzebehandeling voor PTSS.
Wordt EMDR vergoed?
Ja, EMDR wordt vergoed vanuit de basisverzekering als het wordt uitgevoerd door een BIG-geregistreerde psycholoog of psychotherapeut. Je hebt een verwijzing van de huisarts nodig en betaalt het eigen risico.
Doet EMDR pijn of is het onprettig?
EMDR doet geen pijn. Wel kan het emotioneel intens zijn omdat je aan nare herinneringen terugdenkt. Tijdens en na de sessie kunnen emoties, dromen of herinneringen opkomen. Dit is normaal en onderdeel van het verwerkingsproces.
Wil je EMDR proberen?
Vind een gecertificeerde EMDR-therapeut bij jou in de buurt en zet de eerste stap naar verwerking.
Vind een Psychotherapeut