Depressieve gevoelens: Wat kan psychotherapie betekenen?

Wat is depressie?

Depressie is meer dan gewoon "even niet lekker in je vel zitten." Het is een erkende psychische aandoening die zich kenmerkt door aanhoudende somberheid, verlies van interesse en plezier, en een reeks andere symptomen die je dagelijks functioneren beïnvloeden. Depressie is een van de meest voorkomende psychische stoornissen: ongeveer 1 op de 5 Nederlanders krijgt er ooit in zijn leven mee te maken.

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen normale somberheid en een depressieve stoornis. Iedereen voelt zich wel eens somber, bijvoorbeeld na een teleurstelling, bij verlies, of gewoon "een slechte dag." Dit is normaal en hoort bij het leven. Het verschil met een depressie is dat de somberheid bij depressie langer aanhoudt (minstens twee weken), gepaard gaat met andere symptomen, en je leven significant beïnvloedt.

Er zijn verschillende vormen van depressie. Bij een eenmalige depressieve episode heb je voor het eerst in je leven een depressie. Bij een recidiverende depressieve stoornis keren de depressies terug. Dysthymie is een mildere maar langdurige vorm van somberheid die jaren kan aanhouden. Daarnaast zijn er specifieke vormen zoals een winterdepressie (seizoensgebonden) en een postpartumdepressie (na de bevalling).

Symptomen van depressie herkennen

Depressie uit zich op verschillende manieren. De symptomen kunnen per persoon verschillen in ernst en combinatie. Niet iedereen heeft alle symptomen, maar voor de diagnose depressie moeten er minstens vijf symptomen aanwezig zijn gedurende minimaal twee weken, waaronder ten minste somberheid of verlies van interesse.

Emotionele symptomen

Het meest kenmerkende symptoom is een sombere, neerslachtige stemming die het grootste deel van de dag aanwezig is. Je voelt je verdrietig, leeg, of hopeloos. Daarnaast is er vaak sprake van anhedonie: het verlies van interesse en plezier in activiteiten die je voorheen wel leuk vond. Hobby's, sociale contacten, werk - niets lijkt nog te boeien of vreugde te brengen.

Andere emotionele symptomen zijn gevoelens van waardeloosheid of overmatige schuld, prikkelbaarheid, en in ernstige gevallen gedachten aan de dood of suïcidale gedachten. Het is belangrijk om deze gedachten serieus te nemen en hulp te zoeken.

Lichamelijke symptomen

Depressie heeft vaak ook een lichamelijke component. Vermoeidheid en energieverlies zijn zeer veelvoorkomend - zelfs kleine taken voelen als een enorme inspanning. Slaapproblemen komen vaak voor, zowel in de vorm van slapeloosheid (moeite met inslapen of doorslapen) als hypersomnie (veel te veel slapen). Lees meer in ons artikel over slaapproblemen en mentale gezondheid.

Veranderingen in eetlust zijn ook gebruikelijk: sommige mensen verliezen hun eetlust en vallen af, terwijl anderen juist meer gaan eten en aankomen. Psychomotorische veranderingen kunnen optreden in de vorm van traagheid (vertraagde bewegingen en spraak) of juist agitatie (rusteloosheid, niet stil kunnen zitten).

Cognitieve symptomen

Depressie beïnvloedt ook hoe je denkt. Concentratieproblemen en besluiteloosheid zijn veelvoorkomend. Je gedachten kunnen traag aanvoelen, alsof je door stroop denkt. Negatieve gedachten over jezelf, de wereld en de toekomst zijn kenmerkend - alles lijkt hopeloos en uitzichtloos.

Oorzaken van depressie

Depressie ontstaat meestal door een combinatie van factoren. Er is zelden één enkele oorzaak aan te wijzen. Het begrijpen van deze factoren kan helpen bij het kiezen van de juiste behandeling.

Biologische factoren

Er is een genetische component bij depressie: als depressie in je familie voorkomt, heb je een verhoogd risico. Dit betekent niet dat je gedoemd bent om depressief te worden, maar wel dat je mogelijk kwetsbaarder bent. Ook kunnen veranderingen in de hersenchemie, met name in neurotransmitters zoals serotonine, noradrenaline en dopamine, een rol spelen. Hormonale veranderingen, bijvoorbeeld rond de menstruatie, na een bevalling, of in de overgang, kunnen ook bijdragen.

Psychologische factoren

Bepaalde denkpatronen en persoonlijkheidskenmerken kunnen het risico op depressie verhogen. Mensen die neigen naar negatief denken, perfectionisme, of een laag zelfbeeld zijn kwetsbaarder. Ook ingrijpende ervaringen in het verleden, zoals verwaarlozing, misbruik, of verlies, kunnen de kans op depressie verhogen. Meer hierover lees je in ons artikel over trauma en psychotherapie.

Sociale en omgevingsfactoren

Stressvolle levensgebeurtenissen kunnen een depressie uitlokken: verlies van een dierbare, relatiebreuk, werkloosheid, financiële problemen, of chronische ziekte. Sociale isolatie en gebrek aan steun verhogen het risico. Ook langdurige stress op het werk kan leiden tot depressieve klachten - lees meer in ons artikel over burn-out en psychotherapie.

Behandeling met psychotherapie

Psychotherapie is een effectieve behandeling voor depressie, vooral bij milde tot matige klachten. Bij ernstige depressie wordt psychotherapie vaak gecombineerd met medicatie. Er zijn verschillende vormen van psychotherapie die bewezen effectief zijn bij depressie.

Het doel van psychotherapie bij depressie is niet alleen het verminderen van de huidige klachten, maar ook het leren van vaardigheden om terugval te voorkomen. Je leert inzicht te krijgen in de factoren die je depressie veroorzaken en in stand houden, en je leert hoe je hier anders mee om kunt gaan.

De keuze voor een specifieke therapievorm hangt af van je voorkeuren, de aard van je klachten, en wat beschikbaar is. De meeste mensen met depressie worden behandeld met cognitieve gedragstherapie of interpersoonlijke therapie. Wil je meer weten over de verschillende soorten behandelaars? Lees dan ons vergelijkingsartikel.

Effectieve therapievormen bij depressie

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT is de meest onderzochte en toegepaste therapievorm bij depressie. De therapie gaat ervan uit dat gedachten, gevoelens en gedrag met elkaar samenhangen. Bij depressie zijn er vaak negatieve automatische gedachten over jezelf ("ik ben waardeloos"), de wereld ("niemand geeft om mij") en de toekomst ("het wordt nooit beter"). Deze gedachten houden de depressie in stand.

In CGT leer je deze negatieve gedachten te herkennen en te onderzoeken: zijn ze realistisch? Wat is het bewijs? Je leert om meer genuanceerde en helpende gedachten te formuleren. Daarnaast richt CGT zich op gedragsactivatie: het stapsgewijs weer oppakken van activiteiten, ook al heb je daar geen zin in. Meer informatie vind je in ons artikel over cognitieve gedragstherapie.

Interpersoonlijke therapie (IPT)

IPT richt zich op de relatie tussen depressie en interpersoonlijke problemen. De therapie focust op vier gebieden: rouw en verlies, rolconflicten (bijvoorbeeld op het werk of in relaties), rolveranderingen (zoals pensionering of het worden van ouder), en interpersoonlijke tekorten (moeite met het aangaan of onderhouden van relaties).

Door te werken aan deze interpersoonlijke thema's en het verbeteren van sociale vaardigheden, nemen depressieve klachten af. IPT is even effectief als CGT en kan een goede keuze zijn als je depressie duidelijk samenhangt met relatieproblemen of sociale factoren.

Gedragsactivatie

Gedragsactivatie is een component van CGT maar wordt ook als zelfstandige behandeling toegepast. Het uitgangspunt is dat depressie leidt tot terugtrekking en inactiviteit, wat de depressie verergert. Door stapsgewijs weer activiteiten te ondernemen - vooral activiteiten die plezier of voldoening geven - wordt deze negatieve spiraal doorbroken.

Mindfulness-based cognitive therapy (MBCT)

MBCT combineert elementen van CGT met mindfulness-meditatie. Het is vooral effectief bij het voorkomen van terugval bij mensen die al meerdere depressieve episodes hebben gehad. Je leert om je bewust te worden van negatieve gedachten en gevoelens zonder erin mee te gaan, waardoor een beginnende depressie eerder kan worden gesignaleerd en gestopt.

Medicatie

Bij matige tot ernstige depressie kan medicatie worden overwogen, vaak in combinatie met psychotherapie. Antidepressiva, met name SSRI's, kunnen helpen om de stemming te stabiliseren. Het is belangrijk om te weten dat antidepressiva tijd nodig hebben om te werken (meestal 2-4 weken) en dat ze onder begeleiding van een arts moeten worden afgebouwd. Alleen een huisarts of psychiater kan medicatie voorschrijven.

Wat kun je zelf doen tegen depressieve gevoelens?

Naast professionele hulp zijn er dingen die je zelf kunt doen om depressieve klachten te verminderen. Deze tips vervangen geen behandeling bij een depressieve stoornis, maar kunnen wel ondersteunend werken.

Het kan helpen om kleine, haalbare doelen te stellen. Denk niet: "Ik moet weer gaan sporten." Denk: "Vandaag loop ik 10 minuten naar buiten." Elke kleine stap telt. En als je merkt dat zelfhulp niet voldoende is, zoek dan professionele hulp - dat is geen zwakte maar een verstandige keuze.

Herstel en vooruitzichten

Het goede nieuws is dat depressie behandelbaar is. Met de juiste behandeling herstelt de meerderheid van de mensen met depressie. Herstel betekent niet alleen dat de symptomen afnemen, maar ook dat je weer kunt functioneren, genieten, en betekenisvolle relaties kunt onderhouden.

Het herstelproces verloopt vaak niet lineair. Er kunnen goede en slechte dagen zijn, en soms lijkt het alsof je een stap achteruit zet. Dit is normaal en geen teken van falen. De algemene trend is wat telt, niet elke individuele dag.

Hoelang duurt herstel?

De duur van het herstel verschilt per persoon. Veel mensen merken na 4-6 weken behandeling al verbetering. Een volledige behandeling duurt gemiddeld 3-6 maanden. Na herstel is het belangrijk om alert te blijven op vroege signalen van terugval en de geleerde vaardigheden te blijven toepassen.

Terugvalpreventie

Helaas kan depressie terugkeren. Ongeveer 50% van de mensen die een depressie heeft gehad, krijgt er nog een. Dit percentage stijgt na elke episode. Daarom is terugvalpreventie een belangrijk onderdeel van de behandeling. Je leert vroege waarschuwingssignalen te herkennen en hebt een plan klaarliggen voor als je merkt dat het minder gaat.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde artikelen